Prawa człowieka w Europie

Polskie przepisy o zniesławieniu a standardy strasburskie

Od  kilkunastu lat podejście Rady Europy do problemu zniesławienia cechuje, po pierwsze, tendencja do wspierania państw europejskich w dążeniu do odejścia od karania więzieniem za zniesławienie, po drugie, tendencja do popierania zmian prawnych służących ograniczeniu ochrony osób publicznych przed zniesławieniem. Całość wpisu »

Irlandzka podróż do Anglii

Irlandia jest krajem europejskim, w których obowiązuje jedno z surowszych praw antyaborcyjnych. Z tego powodu Irlandki, które noszą się z zamiarem aborcji, najczęściej wyjeżdżają do sąsiedniej Anglii w celu dokonania zabiegu.

Kwestia podróży była zawsze przedmiotem kontrowersji, począwszy od słynnej sprawy Attorney General v. X, rozpatrywanej przez Irlandzki Sąd Najwyższy w 1992 roku.  Problem dotyczył nastolatki w ciąży (ciąża była efektem gwałtu), której ograniczono, w ramach nakazu sądowego, prawo podróżowania do Anglii w celu dokonania aborcji. Sąd stanął po stronie młodej matki i uznał, że prawa podróży nie można ograniczać opierając się na domniemanych intencjach osoby wyjeżdzjącej. Całość wpisu »

Nietykalni. O organizacjach międzynarodowych w Kosowie

Kiedy w 1999 roku ONZ, a dokładniej misja UNMIK (Tymczasowa Misja Administracyjna w Kosowie) z pomocą sił KFOR (związanych z NATO), przejmowała kontrolę nad Kosowem, jej głównym celem było zapewnienie tymczasowego administrowania regionem oraz pomoc w rozwoju demokratycznych samorządnych  instytucji dla pokojowego i normalnego życia w Kosowie. W ciągu 9 lat ONZ udało się osiągnąć sukcesy, w tym największy, tzn. przyczynienie się stabilizacji sytuacji w regionie. Obecność ONZ miała też swoje negatywne strony. Całość wpisu »

Co wolno prawnikowi?

Na to ważne pytanie postanowił w swych dwóch wydanych niedawno orzeczeniach  odpowiedzieć Europejski Trybunał Praw Człowieka, tzn. Siałkowska przeciw Polsce (orzeczenia z dnia 22 marca 2007, skarga numer 8932/05) oraz Kulikowski przeciw Polsce (orzeczenie z 19 maja 2009, skarga numer 18353/03). Obu skarżącym zależało na tym, by ich sprawy zostały rozpatrzona przez Sąd Najwyższy, co zgodnie z prawem polskim wymagało przygotowania skargi kasacyjnej przez prawnika (wymóg odnosi się do postępowania karnego jak i cywilnego) w krótkim terminie 30 dni. Całość wpisu »

Zamieszanie wokół ochrony dobrego imienia w Strasburgu

W pierwszej połowie kwietnia Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał ciekawe orzeczenie w sprawie A przeciwko Norwegii ( A v. Norway, orzeczenie z dnia  9 kwietnia 2009, skarga nr 28070/06).  Skarżący w opisywanej sprawie został niesłusznie pomówiony przez prasę oraz telewizję o udział w zabójstwie. Sąd w sprawie badał czy sądom krajowym, które rozstrzygały sprawę, udało się prawidłowo wyważyć pozostające ze sobą w sprzeczności interesy tzn. konieczność zapewnienia ochrony życia prywatnego osoby skarżącej i konieczność zapewnienia prasie wolności wypowiedzi. Całość wpisu »

Pakiet telekomunikacyjny – kilka uwag

Wczoraj w Parlamencie Europejskim głosowano nad zespołem poprawek do tzw. pakietu telekomunikacyjnego (czyli zespołu 5 dyrektyw europejskich). Temat wywołał sporo zainteresowania z uwagi na to, że nowe regulacje obok bardzo korzystnych rozwiązań wprowadzały zapisy stwarzające zagrożenia dla internautów w postaci możliwych ograniczeń w realizacji prawa dostępu do internetu (prawa do informacji, wolności wyrażania opinii). Trudno dziś powiedzieć jaki będzie ostateczny kształt pakietu, jeśli w ogóle ma on szansę “na przetrwanie”, ponieważ prace nad nim będą kontynuowane jesienią. Niezależnie od ostatecznego wyniku, sądzę że warto poświęcić kilka uwag pracom nad poprawkami, uwzględniając w szczególności gwarancje ochrony praw człowieka. Całość wpisu »

Unijne podejście do spraw imigracji

Od dłuższego czasu Unia pracuje nad stworzeniem wspólnej spójnej polityki imigracyjnej, której celem jest zapewnienie ochrony rynków krajowych, zachowanie równowagi demograficznej w Europe oraz zwiększenie bezpieczeństwa unijnych obywateli. Z początkiem 2009 roku weszła w życie nowa dyrektywa Parlamentu i Rady dotycząca wspólnych standardów i procedur w Państwach Członkowskich odnośnie powrotu nielegalnie przebywających w nich obywateli państw trzecich (będąca ważną częścią nowej polityki), która miała przyczynić się do polepszenia sytuacji imigrantów w UE. Niestety twórcy nowego prawa pobieżnie zajęli się gwarancjami ochrony praw człowieka. Całość wpisu »

Lekcje religii i etyki – problemy prawne

Wejście w życie rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 13 lipca 2007 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych (Dz.U. Nr 130, poz. 906 i 907) (tekst dostępny na stronie oficjalnej MEN), które uprawnia do wliczania ocen z religii albo etyki do średniej ocen, sprowokowało publiczną dyskusję dotyczącą słuszności wspomnianej decyzji i jej konsekwencji prawnych.

Problem jest istotny chociażby z tego względu, że punkty zdobyte ze wspomnianych przedmiotów, wliczone do średniej, rzutują np. na przyjęcie kandydata na studia. Ja postaram się napisać kilka słów odnośnie prawnej strony zagadnienia.

W sierpniu 2007 , tuż przed wejściem w życie rozporządzenia, z wnioskiem o stwierdzenie jego niezgodności z Konstytucją wystąpiła do Trybunału Konstytucyjnego grupa posłów, podnosząc zarzuty braku bezstronności władzy publicznej w sprawach przekonań światopoglądowych i filozoficznych, naruszenia zasady równości wobec prawa oraz wolności sumienia oraz świeckiego charakteru państwa. Niestety z przyczyn formalnych TK umorzył postępowanie. Jestem ciekawa jaką merytoryczną opinię sąd wydałby w tej sprawie.

Spośród wspomnianych zarzutów mnie najbardziej interesuje zarzut naruszenia zasady równości wobec prawa. We wspomnianej skardze konstytucyjnej podkreśla się, różnice pomiędzy kryteriami oceny uczniów uczęszczających na religię (m. in.ocena za zaangażowanie w praktyki religijne) oraz tych, którzy wybiorą etykę (ocena wg. wiedzy).

Nierówność wyraża się również w odmiennym traktowaniu uczniów uczęszczających na religię albo etykę oraz tych którzy nie wybierają żadnego ze wspomnianych zajęć. W związku z tym że lekcje etyki podobnie jak z religii są nadobowiązkowe, a religia cieszy się większym zainteresowaniem, szkoły nie muszą zapewniać zajęć z etyki (rodzicom trudno czasem wymóc na szkole organizację takich zajęć). Osoby które nie chcą chodzić na religię a nie mają możliwości uczestniczyć w lekcjach etyki znajdują sie ewidentnie w gorszej sytuacji.

Na inny aspekt sprawy zwraca uwagę w swoim najnowszym rocznym raporcie Agencja Praw Podstawowych UE. Piętnuje ona Polskę za praktyki dyskryminacyjne podkreślając, że w rzeczywistości nasze państwo zapewnia zajęcia religii wyłącznie dla osób wyznania rzymskokatolickiego (raport dostępny na stronie oficjalnej Agencji).

To nie koniec historii. Od września 2009 Ministerstwo Edukacji Narodowej planuje wprowadzenie obowiązkowej nauki etyki dla uczniów nieuczęszczających na lekcje religii. Na problem zareagował Rzecznik Praw Obywatelskich, który w lutym tego roku wystąpił do Ministerstwa z prośbą o ustosunkowanie się do kilku wątpliwości odnośnie nowego rozwiązania.
Religia pozostanie nieobowiązkowa, ale niechodzenie na religię (lekcje etyki) obowiązkowe?

Na koniec jeszcze pewien paradoks, na który zwraca uwagę Rzecznik.  Z dotychczasowego brzmienia rozporządzenia (najprawdopodobniej planowana regulacja tego nie zmieni) wynika, że uczniowie zainteresowani religią i etyką…nie mogą uczęszczać na oba przedmioty jednocześnie.

Drobna zmiana w prawie a jakie potrafi przynieść konsekwencje…

Gruzja i Rosja – nowy typ wojny

W związku z konfliktem zbrojnym, który przyczynił się do zajęcia przez Rosję terenów Południowej Osetii i Abhazji, władze Gruzji zdecydowały się dochodzić sprawiedliwości przed wszelkimi dostępnymi dla tego kraju trybunałami, tj. Europejskim Trybunałem Praw Człowieka (który zazwyczaj rozpoznaje skargi wnoszone przez osoby fizyczne przeciw państwu/państwom) oraz Międzynarodowym Trybunałem Sprawiedliwości (który jest władny rozstrzygać spory między państwami).

Nie byłoby w tej sprawie nic nadzwyczajnego gdyby nie fakt, że Gruzja jest pierwszym państwem Europejskim, które w związku z zaistniałym konfliktem zbrojnym, będzie toczyć “pojedynek” z Rosją jednocześnie przed sądem regionalnym (Europejskim) oraz międzynarodowym. Rozstrzygnięcia jakie zapadną w przedmiocie skarg międzypaństwowych (jeśli oczywiście skargi nie zostaną cofnięte, bądź nie nastąpią inne nieprzewidziane okoliczności) oraz możliwości ich ew. egzekucji stanowią test dla obu Trybunałów, rozstrzygający o ich skuteczności w rozwiązywaniu złożonych sporów międzynarodowych.

Sprawa jest ciekawa z kilku jeszcze innych powodów. Jest ona sprawdzianem dla samego ETPC, który jest instancją mało doświadczoną w rozstrzyganiu skarg międzypaństwowych (dotychczas Trybunał wydał tylko trzy wyroki w przedmiocie omawianej skargi). Oprócz tego Trybunał będzie musiał  się niebawem zająć wniesioną jeszcze w marcu 2007 r. inną międzypaństwową skargą Gruzji przeciw Rosji (skarga nr. 13255/07) w związku z zarzutami m.in. wydalenia mniejszości gruzińskiej z Rosji (sąd będzie rozpatrywał skargę 16 kwietnia 2009).   Dodatkowo,  przed Trybunałem stoi niełatwe zadanie zapoznania się z ponad 3000 skarg indywidualnych, wniesionych przez obywateli Gruzji przeciw Rosji, dotyczącymi naruszeń powstałych przed jak i w czasie wojny.

Powstaje pytanie jak ETPC sobie poradzi ze wszystkimi wspomnianymi skargami i czy jest on sądem zdolnym skutecznie chronić praw człowieka, w sytuacji gdy kraje podlegające jego jurysdykcji są w stanie wojny. Ostatnia kwestia dotyczy roli Międzynarodowego Trybunału Karnego (który zaczął funkcjonować od 1 lipca 2002 r.) w konflikcie Rosja – Gruzja. Sąd ten rozważa wszczęcie postępowania w sprawie konfliktu, w związku z komunikatami jakie otrzymuje odnośnie podejrzeń o popełnienie zbrodni wojennych w Gruzji.
Zadanie wydaje się być trudne do zrealizowania, tym bardziej że Rosja nie podlega jurysdykcji Trybunału. Być może jest to bezpośredni powód niepodjęcia  formalnych kroków w tej sprawie.

Wszystkie potencjalne oraz realnie toczące się postępowania przed trybunałami międzynarodowymi są przejawem nowej tendencji w stosunkach międzynarodowych. Po pierwsze pokazują, że w warunkch nowej wojny w Europie, dyplomacja przestaje być skutecznym środkiem rozstrzygania poważnych problemów międzypaństwowych. Po drugie,  że konflikt zbrojny na poziomie politycznym  zaczyna coraz częściej, równolegle z działaniami militarnymi, toczyć się przed sądami międzynarodowymi.  Czy angażowanie trybunałów do wyjaśniania kwestii “kto jest winny” stanie się wyznacznikiem nowego sposobu toczenia wojen w Europie?

Po 8 marca

Założeniem obchodzonego wczoraj Dnia Kobiet miało być tradycyjnie przypomnienie i podkreślenie roli płci pięknej na świecie. Sądzę, że wspomniane święto jest świetnym pretekstem do przyjrzenia się problemowi gwarancji równego traktowania kobiet i mężczyzn, w szczególności w świetle regulacji Rady Europy wiążących Polskę. Europejska Konwencja Praw Człowieka jest najbardziej znaczącym z dokumentów dotyczących omawianej problematyki. 

Art. 5 Protokołu 7 fakultatywnego do Konwencji zapewnia równość małżonków, zaś art. 14  Konwencji w szerszym zakresie (bo nie tylko małżeńskim) zapewnia korzystanie z praw i wolności określonych w Konwencji bez dyskryminacji wynikającej z takich powodów jak m. in. płeć. Stosowanie art. 14 rodzi problemy praktyczne, ponieważ osoba którą dotyka bezpośrednio bądź pośrednio dyskryminacja na tle płci, może się na nią skarżyć przed sądem (Strasburskim), tylko w związku z innymi naruszeniami jej praw (np. naruszenie prawa do prywatności, prawa do wolności słowa).

Protokół 12 do Konwencji miał zmienić ten stan rzeczy i  stworzyć możliwość skarżenia się na działania dyskryminacyjne bez konieczności uzasadniania wystąpienia innych naruszeń praw konwencyjnych (dzięki czemu prawo do bycia niedyskryminowanym stałoby się prawem “samoistnym”). Problem polega na tym, że Polska nie ratyfikowała Protokołu 12 i trudno znaleźć racjonalne powody które mogłyby tłumaczyć taki stan rzeczy. 

Czy wzmocnienie prawa do równego traktowania kobiet i mężczyzn jest rzeczywistą troską władz polskich? Oprócz kwiatów i czekolad kobietom przydała by się dodatkowa gwarancja równościowa.